Polska Federacja Ruchów Obrony Życia oraz Fundacja JEDEN Z NAS poparły wspólne międzynarodowe oświadczenie, które ma zostać przedstawione podczas 63. sesji Rady Praw Człowieka ONZ w Genewie. Dokument wzywa do ustanowienia międzynarodowego moratorium na wszystkie formy surogacji jako pierwszego kroku w kierunku jej zniesienia.
Wspólne oświadczenie ma zostać wygłoszone podczas debaty ogólnej Rady Praw Człowieka ONZ w ramach punktu 3 porządku obrad. Planowany termin wystąpienia to środa, 16 września 2026 r., przy czym organizatorzy zaznaczają, że data może jeszcze ulec zmianie. Oświadczenie zostanie przedstawione w imieniu grupy organizacji, a pełna lista podmiotów popierających dokument ma zostać opublikowana na Extranecie Rady Praw Człowieka ONZ.
Moratorium jako pierwszy krok do zniesienia surogacji
Dokument bezpośrednio popiera wspólną deklarację polityczną zainicjowaną przez Włochy, Chile i Argentynę, która wzywa do międzynarodowego moratorium na surogację we wszystkich jej formach z perspektywą jej zniesienia. Sygnatariusze wskazują, że surogacja stanowi poważne zagrożenie dla godności kobiet i dzieci oraz narusza ich prawa człowieka.
Jednym z kluczowych argumentów oświadczenia jest transgraniczny charakter surogacji. Jej skutki nie zatrzymują się na granicach państw, dlatego – jak podkreślają autorzy – nie może być traktowana wyłącznie jako sprawa krajowa. Wymaga skoordynowanej odpowiedzi międzynarodowej.
„Możemy różnić się w wielu sprawach, ale zgadzamy się, że ciało kobiety nie jest towarem, a dziecko nie jest produktem” – to jedno z najmocniejszych zdań wspólnego stanowiska.
Rynek napędzany popytem
Oświadczenie nie ogranicza się do surogacji komercyjnej. Wprost wskazuje, że zarówno surogacja przedstawiana jako „altruistyczna”, jak i komercyjna funkcjonuje w ramach rynku napędzanego popytem. Według danych przywołanych w dokumencie wartość tego rynku może osiągnąć 200 miliardów dolarów do 2035 roku.
Autorzy podkreślają, że przemysł surogacyjny korzysta z nierównych relacji sił i naraża kobiety oraz dzieci na handel ludźmi, eksploatację i inne poważne nadużycia. Gdy poszczególne państwa zaczynają zamykać prawne szare strefy, popyt nie znika – przenosi się do jurysdykcji, w których kobiety są bardziej narażone na wykorzystanie, a skuteczne środki ochrony prawnej są trudniej dostępne.
„Żadna kobieta jak narzędzie, żadne dziecko jak przedmiot dostawy”
W końcowym apelu organizacje wzywają wszystkie państwa do wspólnego działania na rzecz zniesienia surogacji, „tak aby żadna kobieta nigdy nie była traktowana jak narzędzie, a żadne dziecko jak przedmiot dostawy”.
– To właśnie ta perspektywa jest dla nas najważniejsza. Surogacja jest zjawiskiem międzynarodowym i nie da się jej skutecznie rozwiązać wyłącznie na poziomie jednego państwa. Chcemy chronić kobiety przed sprowadzaniem ich ciała do funkcji reprodukcyjnej, a dzieci przed traktowaniem ich jak rezultat zamówionej usługi. Ciało kobiety nie jest towarem, a dziecko nie jest produktem – podkreśla Jakub Bałtroszewicz, prezes Polskiej Federacji Ruchów Obrony Życia i Fundacji JEDEN Z NAS.
Działanie w Polsce i na forum międzynarodowym
Poparcie oświadczenia ONZ jest kolejnym etapem działań PFROŻ i Fundacji JEDEN Z NAS w sprawie surogacji. W Polsce Federacja prowadzi działania dotyczące m.in. możliwych luk prawnych i nadzorczych, ochrony praw dziecka oraz transgranicznego wykorzystania procedur medycznie wspomaganej prokreacji. Obie organizacje deklarują jednak, że chcą prowadzić tę sprawę równolegle także na poziomie europejskim i międzynarodowym.
– Jesteśmy zdeterminowani, by nie ograniczać się do reagowania na pojedyncze wydarzenia. Chcemy współtworzyć trwałe mechanizmy ochrony kobiet i dzieci również tam, gdzie problem przekracza granice państw. Surogacja jest rynkiem globalnym, dlatego odpowiedź na nią również musi mieć wymiar globalny – dodaje Jakub Bałtroszewicz.
Wspólne oświadczenie ma zostać przedstawione podczas 63. sesji Rady Praw Człowieka ONZ. Organizacje popierające dokument zostaną wymienione na Council Extranet, a samo wystąpienie zostanie wygłoszone w imieniu całej grupy sygnatariuszy.
