Czy państwo potrafi sprawdzić, czy zarodki wywożone z Polski trafiają do zagranicznych programów surogacyjnych? Polska Federacja Ruchów Obrony Życia zapytała o to ministerstwa. Z odpowiedzi wynika, że poza Unię Europejską wywieziono 128 ludzkich zarodków, w tym 38 na Ukrainę. Ministerstwo Zdrowia podało liczby, ale nie wskazało mechanizmu pozwalającego ustalić ich końcowe wykorzystanie.
Dane obejmują okres od początku 2023 roku do 10 września 2026 roku. W samym 2026 roku na Ukrainę przekazano 26 zarodków — wobec 12 w trzech poprzednich latach łącznie.
Sam wywóz nie dowodzi surogacji. Może służyć kontynuowaniu „leczenia” niepłodności za granicą. Bez ustalenia celu przekazania trudno jednak odróżnić taką sytuację od udziału w programie, w którym kobieta ma urodzić dziecko dla innych osób. Właśnie tej różnicy dotyczą pytania Federacji.
O dalszy los zarodków? „Jak wyżej”
Federacja Życia podjęła interwencję po zapowiedzi wrześniowego spotkania ukraińskiej kliniki BioTexCom z polskimi klientami w Warszawie. Zapytała między innymi o dokumentowanie celu wywozu zarodków.
Ministerstwo Zdrowia odesłało do przepisów. Wskazany art. 58 ust. 2 ustawy o leczeniu niepłodności wymienia trzy dane, które bank zgłasza ministrowi: datę, państwo i liczbę. Celu na tej liście nie ma. Nie przesądza to o zawartości pozostałej dokumentacji banków, ale nie wyjaśnia też, jak działa nadzór.
Zapytany o możliwość ustalenia końcowego wykorzystania zarodków resort odpowiedział, że przepisy ustawy „nie regulują postępowania z komórkami rozrodczymi i zarodkami poza terytorium RP”. A gdy Federacja zapytała, czy ministerstwo ma dane pozwalające ustalić ich wykorzystanie w surogacji, otrzymała odpowiedź: „Jak wyżej”.
— Przytoczenie przepisów nie zastępuje odpowiedzi o ich skuteczność. Nie oskarżamy polskich klinik. Pytamy, czy państwo potrafi rozpoznać ich ewentualny udział w zagranicznym programie surogacyjnym i zareagować — podkreśla Jakub Bałtroszewicz, prezes Federacji.
Od odpowiedzi do odpowiedzialności
Ministerstwo Sprawiedliwości potwierdziło, że nie prowadzi prac legislacyjnych dotyczących surogacji. Pytane o potrzebę dalszych działań legislacyjnych lub koordynacji między instytucjami stwierdziło: „Jesteśmy zdania, że prace takie nie są bezwzględnie konieczne”. Wskazało na analizy Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego, których wyniki będą dostępne „po ewentualnym przyjęciu stanowiska”.
Jednocześnie w Unii Europejskiej trwają negocjacje nad uznawaniem pochodzenia dziecka, również urodzonego w wyniku surogacji. W osobnej odpowiedzi resort opisał proponowane zabezpieczenia. Pozostaje jednak zasadnicze pytanie: jak zapewnić ochronę prawną dziecku, nie tworząc drogi do obchodzenia polskich zasad przez organizowanie surogacji za granicą?
Federacja Życia chce wykorzystać odpowiedzi w dalszej pracy z parlamentarnym Zespołem, który 5 listopada przyjął uchwałę opartą na jej projekcie. Celem jest doprowadzenie do przygotowania projektu ustawy zakazującej porozumień surogacyjnych, ich organizowania i reklamowania oraz przekazywania zarodków do surogacji, a zarazem skutecznie chroniącej kobiety i dzieci.
Każde urodzone dziecko musi otrzymać opiekę i ochronę prawną. Nie może ponosić konsekwencji decyzji dorosłych. Państwo musi też przeciwdziałać praktykom, w których dziecko staje się przedmiotem umowy, a kobieta — narzędziem jej wykonania.
